नेपाल र भारतबीचको आर्थिक तथा डिजिटल सम्बन्धमा एउटा ऐतिहासिक फड्को मार्दै लामो समयदेखि प्रतिक्षित ‘क्रस बोर्डर पेमेन्ट सम्झौता’ औपचारिक रूपमा कार्यान्वयनमा आएको छ। परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाल र भारतका विदेशमन्त्री एस. जयशंकरबीच भएको द्विपक्षीय भेटवार्तामा दुई देशबीचको ‘क्रस बोर्डर पेमेन्ट’ प्रणालीलाई तत्काल पूर्ण रूपमा कार्यान्वयनमा लैजाने सहमति भएसँगै यो आधुनिक वित्तीय डिजिटल सेवा विधिवत् रूपमा सुचारु भएको हो। यो नयाँ व्यवस्थाको सुरुवात भएसँगै अब नेपाल र भारतका नागरिकहरूले एकअर्काको देशमा अनलाइन माध्यमबाटै तुरुन्तै व्यक्तिगत रकम ट्रान्सफर (पीटुपी) गर्न सक्ने सुविधा प्राप्त गरेका छन्। विगत लामो समयदेखि परम्परागत बैंकिङ च्यानल वा हुन्डी जस्ता गैरकानुनी र असुरक्षित माध्यमबाट हुँदै आएको रकम आदानप्रदानलाई विस्थापित गर्न यो डिजिटल प्रणाली कोशेढुङ्गा सावित हुने विश्वास गरिएको छ। यद्यपि, प्राविधिक र व्यवस्थापकीय तयारीका कारण हाल सुरुवाती चरणमा दुवै देशका निश्चित बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूबाट मात्र यो विशिष्ट सेवा सञ्चालनमा ल्याइएको छ, जसलाई आगामी दिनमा क्रमशः विस्तार गर्दै लैजाने रणनीति बनाइएको छ।
यस प्रविधि र सेवालाई नेपालतर्फ व्यवस्थापन गरिरहेको नेपाल क्लियरिङ हाउस लिमिटेड (एनसीएचएल) का अनुसार यो सेवा सुचारु भइसकेका वाणिज्य बैंकहरूका ग्राहकहरूले सजिलैसँग आफ्नो बैंकको मोबाइल बैंकिङ एप अथवा कनेक्ट आईपीएसको मोबाइल एपमार्फत भारतमा रकम पठाउन सक्नेछन्। डिजिटल कारोबारलाई सरल र सर्वसुलभ बनाउनका लागि बैंकहरूले आ–आफ्नो मोबाइल बैंकिङ एपमा ‘क्रस बोर्डर फण्ड ट्रान्सफर’ को छुट्टै विकल्प (अप्सन) समावेश गरेका छन्। उपभोक्ताहरूले रकम ट्रान्सफर गर्दा जटिल बैंकिङ विवरणहरू भर्नु पर्ने झन्झटबाट मुक्ति पाउँदै केवल सम्बन्धित व्यक्तिको बैंक खाता नम्बर वा मोबाइल नम्बर जस्ता भर्चुअल पेमेन्ट एड्रेस (वीपीए) मात्र प्रयोग गरेर सुरक्षित रूपमा रकम पठाउन र प्राप्त गर्न सक्नेछन्। यता भारततर्फ पनि त्यहाँका केही निश्चित बैंकहरूले मात्र हालका लागि यो ‘क्रस बोर्डर पेमेन्ट’ सेवा सुरु गरेको बताइएको छ, जसका कारण दुवै देशका केन्द्रीय बैंक र क्लियरिङ हाउसहरूले यसको सञ्जाललाई थप व्यापक बनाउन प्राविधिक काम गरिरहेका छन्।
यसैबीच, निजी क्षेत्रको अग्रणी वाणिज्य बैंक नबिल बैंकले यस प्रणाली अन्तर्गत आफ्नो सेवालाई तदारुकताका साथ अगाडि बढाएको छ। नबिल बैंकले आफ्नो अत्याधुनिक मोबाइल बैङ्किङ एप ‘एन बैंक’ मार्फत नेपाल–इन्डिया–नेपाल रियल–टाइम पीटुपी (पर्सन टु पर्सन) रेमिटेन्स सेवाको सुरुवात गरिसकेको जानकारी दिएको छ। बैंकको यस नयाँ सेवा अन्तर्गत नबिल बैंकमा खाता रहेका नेपाली वा भारतीय नागरिकले भारतमा रहेका आफ्ना परिवार, आफन्त वा साथीभाइलाई मोबाइल एपको प्रयोग गरी घरमै बसेर तत्कालै पैसा पठाउन सक्नेछन्। यसैगरी, भारतमा रहेका नागरिकहरूले पनि नेपालमा रहेका आफ्ना परिवार वा साथीभाइको नबिल बैंकमा रहेको खातामा सिधै र रियल–टाइममा रकम पठाउन सक्ने सुविधा उपलब्ध गराइएको छ। यसले गर्दा दुई देशबीच बैंकिङ माध्यमबाट हुने साना तथा मझौला आकारका आर्थिक कारोबार निकै छिटो र पारदर्शी हुनेछ, जसले सीमावर्ती व्यापार, उपचार, अध्ययन वा भ्रमणका लागि आउने–जाने नागरिकहरूलाई ठूलो राहत पुर्याउने निश्चित छ।
