नेपालको जीवन बीमा क्षेत्रले चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को १० महिना अर्थात् वैशाख मसान्तसम्ममा निकै उत्साहजनक व्यावसायिक प्रगति हासिल गरेको छ । नेपाल बीमा प्राधिकरणले सार्वजनिक गरेको पछिल्लो आधिकारिक तथ्यांक अनुसार मुलुकमा सञ्चालित जीवन बीमा कम्पनीहरूले यस अवधिमा साढे १ खर्ब रुपैयाँभन्दा बढी कुल बीमाशुल्क संकलन गर्न सफल भएका छन् । प्राधिकरणले मंगलबार सार्वजनिक गरेको वित्तीय विवरणले देशको समग्र अर्थतन्त्रमा आएको क्रमिक सुधार र नागरिकमा बढ्दै गएको वित्तीय चेतनाको बलियो सङ्केत गरेको छ । समीक्षा अवधिमा जीवन बीमा क्षेत्रले १ करोड १६ लाख ८४ हजार ८८३ वटा सक्रिय बीमा पोलिसी जारी गर्दै कुल १ खर्ब ५६ अर्ब १७ करोड ४९ लाख रुपैयाँ बराबरको कुल बीमाशुल्क आर्जन गरेको छ । यो तथ्यांकले नेपाली बीमा बजारको आकार तीव्र गतिमा विस्तार भइरहेको र नागरिकहरू आफ्नो भविष्यको वित्तीय सुरक्षाका लागि बीमाप्रति बढी आकर्षित भइरहेको देखाउँछ । विगतका केही वर्षहरूमा विश्वव्यापी आर्थिक मन्दी र आन्तरिक बजारको तरलता अभावका कारण संकुचन ब्यहोरेको बीमा व्यवसायले यस वर्ष भने लय समातेको मात्र होइन, नयाँ उचाइ समेत कायम गरेको छ । देशका दुरदराजसम्म बीमा कम्पनीहरूले आफ्ना शाखा सञ्जाल विस्तार गर्नु, नयाँ र आकर्षक प्रकृतिका बीमा योजनाहरू बजारमा ल्याउनु तथा प्रविधिको उच्च प्रयोग गरी बीमा दाबी भुक्तानी र प्रिमियम संकलनलाई सहज बनाउनुले यस प्रकारको ऐतिहासिक व्यावसायिक सफलता मिलेको बीमा क्षेत्रका विज्ञहरूको विश्लेषण रहेको छ ।

चालु आर्थिक वर्षको वैशाख मसान्तसम्म आइपुग्दा जीवन बीमा बजारको कुल हिस्सा र व्यापारको प्रतिस्पर्धा निकै रोचक मोडमा पुगेको देखिन्छ । सञ्चालनमा रहेका सबै जीवन बीमा कम्पनीहरूमध्ये व्यापारका आधारमा सधैँझैँ नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनीले आफ्नो बलियो विरासत र अग्रतालाई यस पटक पनि कायम राख्न सफल भएको छ । प्राधिकरणको तथ्यांक अनुसार नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्सले मात्रै यस १० महिनाको अवधिमा ४१ अर्ब १६ करोड ६६ लाख रुपैयाँ कुल बीमाशुल्क संकलन गरेको छ । यो परिमाण समग्र जीवन बीमा बजारले संकलन गरेको कुल बीमाशुल्कको ठूलो हिस्सा हो । कम्पनीले स्थापनाकालदेखि नै ग्राहकमाझ कायम राखेको विश्वसनीयता, बलियो पुँजीगत आधार, ठूलो एजेन्ट सञ्जाल र देशव्यापी उपस्थितिका कारण यो विशाल व्यावसायिक उपलब्धि सम्भव भएको हो । नेपाल लाइफको यो आक्रामक व्यापारिक आकारले उसलाई नेपालको जीवन बीमा बजारको ‘मार्केट लिडर’ का रूपमा पुनः स्थापित गराएको छ र अन्य प्रतिस्पर्धी कम्पनीहरूका लागि ठूलो चुनौती समेत खडा गरिदिएको छ ।

नेपाल लाइफपछि दोस्रो धेरै व्यवसाय गर्ने कम्पनीको सूचीमा नेशनल लाइफ इन्स्योरेन्स उभिएको छ । नेशनल लाइफ इन्स्योरेन्सले समीक्षा अवधिमा १९ अर्ब २ करोड ५९ लाख रुपैयाँ कुल बीमाशुल्क संकलन गर्दै दोस्रो स्थान सुरक्षित गरेको हो । कम्पनीले आफ्ना डिजिटल सेवाहरूको विस्तार र आकर्षक प्रिमियम योजनाका कारण बजारमा बलियो उपस्थिति जनाएको छ । यसै गरी, तेस्रो स्थानमा लाइफ इन्स्योरेन्स कर्पोरेसन (एलआइसी) नेपाल रहेको छ, जसले वैशाख मसान्तसम्म १६ अर्ब ८४ करोड २८ लाख रुपैयाँ कुल बीमाशुल्क संकलन गर्न सफल भएको छ । भारतीय बीमा क्षेत्रको विशाल अनुभव र बलियो ब्राण्ड नेम बोकेको एलआइसी नेपालले नेपाली बजारमा आफ्ना पुराना र विश्वासिला ग्राहकहरूको जगमा टेकेर यो व्यावसायिक उचाइ हासिल गरेको हो । यी शीर्ष तीन कम्पनीहरूले मात्रै नेपालको कुल जीवन बीमा बजारको आधाभन्दा बढी हिस्सा ओगटेका छन्, जसले बजारमा ठूला र पुराना कम्पनीहरूको प्रभाव कति मजबुत छ भन्ने प्रष्ट पार्छ ।

शीर्ष तीन कम्पनीहरू पछाडि पनि बजारमा व्यावसायिक प्रतिस्पर्धा निकै तीव्र बनेको तथ्यांकले देखाउँछ । मर्जर तथा प्राप्तीको सफल अभ्यासपछि बलियो बनेको हिमालयन लाइफ इन्स्योरेन्सले चौथो स्थानमा आफूलाई उभ्याउँदै १४ अर्ब ५५ करोड ५२ लाख रुपैयाँ कुल बीमाशुल्क संकलन गरेको छ । साविकका तीन वटा जीवन बीमा कम्पनीहरू मिलेर बनेको हिमालयन लाइफले मर्जरपछि आफ्नो सञ्चालन खर्च घटाउँदै र आक्रामक बजारीकरण रणनीति अपनाउँदै व्यवसायिक फड्को मारेको हो । सरकारी स्वामित्व र लगानी रहेको राष्ट्रिय जीवन बीमा कम्पनीले पनि यस अवधिमा सन्तोषजनक व्यवसाय गर्दै १० अर्ब ९ करोड ६२ लाख रुपैयाँ कुल बीमाशुल्क संकलन गरेको छ । सरकारी निकाय र सर्वसाधारणको समेत उत्तिकै विश्वास रहेको यस कम्पनीले आफ्नो संरचनागत सुधार गर्दै व्यवसाय बढाउन ध्यान केन्द्रित गरेको देखिन्छ । त्यस्तै, साविकका सूर्य लाइफ र ज्योति लाइफ मिलेर बनेको सूर्यज्योति लाइफ इन्स्योरेन्सले ९ अर्ब ५० करोड ९० लाख रुपैयाँ कुल बीमाशुल्क संकलन गर्दै आफूलाई अग्रणी कम्पनीहरूको लहरमा उभ्याउन सफल भएको छ । मर्जरको सकारात्मक प्रभाव सूर्यज्योति लाइफको वित्तीय विवरण र व्यवसाय वृद्धिमा स्पष्ट रूपमा झल्किएको छ । नेपाली बीमा बजारमा लामो समयदेखि बलियो छाप छोड्न सफल एशियन लाइफ इन्स्योरेन्सले पनि आफ्नो व्यापारिक गतिलाई निरन्तरता दिँदै वैशाखसम्म ८ अर्ब १ करोड ५२ लाख रुपैयाँ कुल बीमाशुल्क संकलन गरेको छ ।

नयाँ पुस्ताका र मध्यम आकारका जीवन बीमा कम्पनीहरूको व्यवसाय पनि निकै उत्साहजनक र प्रतिस्पर्धी देखिएको छ । सर्वसाधारणका लागि सेयर जारी गरिसकेका र प्रविधिमैत्री सेवामा जोड दिँदै आएका यी कम्पनीहरूले पुराना कम्पनीहरूलाई कडा टक्कर दिइरहेका छन् । प्राधिकरणको विवरण अनुसार सिटिजन लाइफ इन्स्योरेन्सले समीक्षा अवधिमा ६ अर्ब ७८ करोड ७६ लाख रुपैयाँ कुल बीमाशुल्क संकलन गरेको छ । यसै गरी, मर्जरपछि बनेको सानिमा रिलायन्स लाइफ इन्स्योरेन्सले ५ अर्ब ९८ करोड ४ लाख रुपैयाँ कुल बीमाशुल्क आर्जन गर्दै बजारमा आफ्नो हिस्सा बढाउँदै लगेको छ । आइएमई ग्रुपको लगानी रहेको र प्रिमियम संकलनमा डिजिटल प्रणालीलाई उच्च प्राथमिकता दिएको आइएमई लाइफ इन्स्योरेन्सले ५ अर्ब ५० करोड २६ लाख रुपैयाँ कुल बीमाशुल्क संकलन गरेको छ । अमेरिकी बहुराष्ट्रिय कम्पनीको शाखाका रूपमा नेपालमा लामो समयदेखि कार्यरत मेट लाइफ इन्स्योरेन्सले ५ अर्ब ४९ करोड ९९ लाख रुपैयाँ कुल बीमाशुल्क संकलन गर्दै आफ्नो नियमित व्यवसायलाई स्थिर राखेको छ । विदेशी व्यवस्थापन र संस्थागत ग्राहकहरूमा बलियो पकड रहेको मेट लाइफको व्यवसायिक शैली अन्य स्वदेशी कम्पनीहरू भन्दा केही फरक र विशिष्ट प्रकृतिको मानिन्छ ।

यसै गरी, नेपालको बीमा बजारमा कान्छो विधाका रूपमा उदाएका तर छोटो समयमै आक्रामक बजार विस्तार गर्न सफल अन्य कम्पनीहरूको व्यवसाय पनि अर्बौँको अंकमा रहेको छ । रिलायबल नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्सले वैशाख मसान्तसम्म ४ अर्ब ९४ करोड १४ लाख रुपैयाँ कुल बीमाशुल्क संकलन गरेको छ । लघुबीमा र वैदेशिक रोजगार बीमामा समेत बलियो उपस्थिति बनाएको यस कम्पनीले आफ्नो व्यवसायलाई सन्तुलित रूपमा अगाडि बढाएको देखिन्छ । प्रभु लाइफ र महालक्ष्मी लाइफ बीचको सफल मर्जरपछि बनेको प्रभु महालक्ष्मी लाइफ इन्स्योरेन्सले ४ अर्ब ७० करोड ७ लाख रुपैयाँ कुल बीमाशुल्क संकलन गर्दै बजारमा बलियो प्रतिस्पर्धीका रूपमा आफूलाई उभ्याएको छ । सूचीको अन्तिम स्थानमा रहे तापनि सन्तोषजनक व्यवसाय गरिरहेको सन नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्सले समीक्षा अवधिमा ३ अर्ब ५५ करोड ८ लाख रुपैयाँ कुल बीमाशुल्क संकलन गर्न सफल भएको छ । यी कम्पनीहरूको वित्तीय अवस्था र व्यवसाय संकलनको प्रवृत्तिले के देखाउँछ भने, नेपालमा अब बीमा व्यवसाय केवल सहरी क्षेत्रमा मात्र सीमित नरहेर ग्रामीण र विपन्न वर्गसम्म पुग्न थालेको छ ।

नेपाल बीमा प्राधिकरणले लिएको मर्जर नीतिका कारण विगतमा दुई दर्जनको संख्यामा रहेका जीवन बीमा कम्पनीहरू अहिले १४ वटामा सीमित भएका छन् । संख्यात्मक रूपमा कम्पनीहरू घटे पनि गुणात्मक रूपमा उनीहरूको पुँजीगत आधार, जोखिम वहन गर्ने क्षमता र व्यावसायिक आकारमा अभूतपूर्व वृद्धि भएको यो तथ्यांकले प्रमाणित गर्छ । वित्तीय बजारमा देखिएको तरलता सहजता, बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले ब्याजदरमा गरेको कटौती र घरजग्गा तथा सेयर बजारमा आएको सुस्तताका कारण धेरै लगानीकर्ता र सर्वसाधारणले सुरक्षित लगानी र भविष्यको सुरक्षाका लागि जीवन बीमालाई एउटा उत्तम विकल्पका रूपमा रोजेका छन् । साथै, सरकारले वैदेशिक रोजगारीमा जाने नेपाली नागरिकका लागि जीवन बीमा अनिवार्य गरेपछि वैदेशिक रोजगार बीमा पोलिसी मार्फत पनि ठूलो परिमाणमा प्रिमियम संकलन भइरहेको छ । बीमा प्राधिकरणले आगामी दिनमा बीमाको दायरा अझै बढाउन, पोलिसी समर्पण (सरन्डर) हुने दरलाई न्यूनीकरण गर्न र दाबी भुक्तानी प्रक्रियालाई अझ बढी पारदर्शी र छिटोछरितो बनाउन नयाँ निर्देशिकाहरू जारी गर्ने तयारी गरिरहेको छ । वैशाखसम्मको यो लोभलाग्दो तथ्यांकले चालू आर्थिक वर्षको समाप्ति अर्थात् असार मसान्तसम्ममा जीवन बीमा क्षेत्रले कुल व्यवसायमा नयाँ कीर्तिमान कायम गर्ने निश्चित देखिएको छ, जसले समग्र राष्ट्रिय अर्थतन्त्रको आन्तरिक बचत र पुँजी निर्माणमा ठूलो टेवा पुर्‍याउने विश्वास गरिएको छ ।