बैंकिङ क्षेत्रमा विश्वास र सुरक्षाको कडी मानिने हस्ताक्षर प्रमाणीकरण प्रक्रियालाई नै चुनौती दिँदै सिद्धार्थ बैंकको एक शाखाबाट ठूलो रकमको ऋण घोटाला भएको सनसनीपूर्ण खुलासा भएको छ । सिद्धार्थ बैंक लिमिटेडको पोखरास्थित तालचोक शाखाबाट कर्मचारीहरूकै मिलेमतोको आशंकामा किर्ते हस्ताक्षर गरी ५० लाख रुपैयाँ ऋण प्रवाह भएको तथ्य सार्वजनिक भएको हो ।

यस घटनाले बैंकिङ सुशासन र सर्वसाधारणको सम्पत्तिको सुरक्षामाथि गम्भीर प्रश्न खडा गरिदिएको छ । आफ्नै श्रीमानको जग्गा धितो राखेर, हस्ताक्षर किर्ते गरी बैंकबाट ऋण निकालिएको यस प्रकरणमा प्रहरीले मुख्य आरोपीसहित दुई जनालाई पक्राउ गरी अनुसन्धान सुरु गरिसकेको छ ।

घटनाको पृष्ठभूमि र खुलासा
पोखरा महानगरपालिका वडा नम्बर ३०, ढुंगेपाटन निवासी मोहन बहादुर शाहीको नाममा रहेको जग्गालाई धितो राखेर यो ऋण निकालिएको थियो । सामान्यतया, बैंकबाट ऋण लिँदा जग्गाधनी आफैँ उपस्थित हुनुपर्ने, धितो मूल्याङ्कन हुनुपर्ने र बैंकका कर्मचारीको रोहवरमा हस्ताक्षर तथा औँठाछाप गर्नुपर्ने कडा कानुनी प्रावधान छ । तर, मोहन बहादुर शाहीलाई पत्तो नै नदिई उनको नाममा ५० लाख रुपैयाँ ऋण स्वीकृत भएको पाइएको छ ।

घटनाको खुलासा तब भयो जब मोहन बहादुरले आफ्नो सम्पत्ति र वित्तीय अवस्थाबारे जानकारी पाए वा बैंकको प्रक्रियामा शंका उत्पन्न भयो । अनुसन्धानका क्रममा उनको हस्ताक्षर दुरुस्तै मिल्ने गरी किर्ते गरिएको र सोही आधारमा बैंकले कर्जा प्रवाह गरेको भेटिएको हो ।

श्रीमती र सहयोगी पक्राउ
यसरी श्रीमानलाई थाहै नदिई जग्गा धितो राख्ने र हस्ताक्षर किर्ते गर्ने कार्यमा उनकै श्रीमती वन्ती शाहीको मुख्य भूमिका रहेको प्रहरीको प्रारम्भिक निष्कर्ष छ । उजुरी परेलगतै इलाका प्रहरी कार्यालय शिशुवाबाट खटिएको प्रहरी टोलीले वन्ती शाहीलाई पक्राउ गरेको छ ।

प्रहरी अनुसन्धानका अनुसार वन्तीले एक्लै यो कार्य गरेकी होइनन् । उनलाई सुर्खेत स्थायी घर भएका भद्र थापाले सहयोग गरेको खुलेको छ । थापा र शाही मिलेर बैंकका कागजातहरूमा मोहन बहादुरको नक्कली हस्ताक्षर तयार पारेका थिए । प्रहरीले भद्र थापालाई पनि नियन्त्रणमा लिएर अनुसन्धानको दायरामा ल्याएको छ ।

कास्की प्रहरीका अनुसार पक्राउ परेका दुवै जनालाई जिल्ला अदालतबाट ५ दिनको म्याद थप गरी हिरासतमा राखिएको छ । उनीहरूमाथि ‘ठगी, आपराधिक विश्वासघात तथा आपराधिक लाभ’ सम्बन्धी कसुरमा मुद्दा दर्ता गरी गहन अनुसन्धान अघि बढाइएको छ ।

बैंक कर्मचारीको मिलेमतोको आशंका
यस प्रकरणमा सबैभन्दा गम्भीर प्रश्न सिद्धार्थ बैंकको तालचोक शाखाको कार्यशैलीमाथि उठेको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकको एकीकृत निर्देशन र बैंकको आफ्नै ‘नो योर कस्टमर’ (KYC) नीति अनुसार, ५० लाख रुपैयाँ जस्तो ठूलो रकम ऋण दिँदा ऋणीको प्रत्यक्ष उपस्थिति र कागजातको कडा जाँच पड्ताल अनिवार्य हुन्छ ।

प्रहरी स्रोतका अनुसार, “जग्गाधनी नै उपस्थित नभई वा किर्ते हस्ताक्षरका भरमा ५० लाख ऋण स्वीकृत हुनुमा बैंकका कर्मचारीको संलग्नता बिना असम्भव जस्तै देखिन्छ ।” के बैंकका ऋण अधिकृत (Loan Officer) र शाखा प्रबन्धकले हस्ताक्षरको रुजु गरेका थिएनन् ? के धितो निरीक्षणको क्रममा वास्तविक जग्गाधनीसँग भेटघाट गरिएको थियो ? यी प्रश्नहरूले बैंक भित्रकै “इनसाइडर ट्रेडिङ” वा मिलेमतोतर्फ संकेत गरेका छन् ।

प्रहरीले आफ्नो अनुसन्धानको एक मुख्य हिस्सा बैंक कर्मचारीहरूको भूमिकामा केन्द्रित गरेको छ । यदि कर्मचारीहरूले नियतवश किर्ते कागजातलाई वैधता दिएको पुष्टि भएमा उनीहरू विरुद्ध पनि बैंकिङ कसुर तथा सजाय ऐन अन्तर्गत कारबाही हुने देखिन्छ ।

सम्पर्कविहीन बैंक प्रशासन
यति ठूलो वित्तीय अपराधको सूचना बाहिरिएपछि सिद्धार्थ बैंकको व्यवस्थापन पक्ष भने मौन देखिएको छ । घटनाको सत्यतथ्य बुझ्न र बैंकको आधिकारिक धारणा लिनका लागि तालचोक शाखाका शाखा प्रबन्धक (Branch Manager) र बैंकका केन्द्रीय सूचना अधिकारीलाई पटक-पटक फोन सम्पर्क गर्दा पनि उनीहरूले फोन उठाएका छैनन् ।

बैंक प्रशासनको यो मौनताले घटनालाई थप रहस्यमय बनाएको छ । सर्वसाधारणको निक्षेप र विश्वासमा चल्ने संस्थाले यस्तो गम्भीर गल्ती वा अपराधमा स्पष्टीकरण दिनुको साटो मौन रहनुले बैंकको छविलाई थप क्षति पुर्‍याउने निश्चित छ ।

निष्कर्ष र आगामी कदम
पोखरामा घटेको यो घटनाले नेपाली बैंकिङ क्षेत्रमा हुने गरेका आन्तरिक ठगीका घटनाहरूको एउटा डरलाग्दो चित्र प्रस्तुत गरेको छ । जग्गाधनीलाई थाहै नदिई घरपरिवारका सदस्य र बाह्य व्यक्ति मिलेर बैंकबाट ऋण निकाल्नु र त्यसमा बैंकको संयन्त्र असफल हुनुले वित्तीय सुरक्षा प्रणालीमा ठूलो प्वाल रहेको पुष्टि गर्दछ ।

हाल प्रहरीले पक्राउ परेका दुई जनाबाट थप बयान लिने र बैंकका कागजातहरू फरेन्सिक ल्याबमा परीक्षणका लागि पठाउने तयारी गरेको छ । यस प्रकरणमा कुन-कुन तहका बैंक कर्मचारी दोषी छन् र यो गिरोहले अन्य बैंकहरूमा पनि यस्तै कृत्य गरेको छ कि छैन भन्ने कुरा अनुसन्धानको अन्तिम प्रतिवेदनले स्पष्ट पार्नेछ ।

यस घटनाले देशभरका बैंकहरूलाई आफ्नो ऋण प्रवाह प्रक्रिया र हस्ताक्षर प्रमाणीकरण प्रणालीलाई थप मजबुत बनाउन चेतावनी दिएको छ । साथै, नागरिकहरूलाई पनि आफ्नो लालपुर्जा र व्यक्तिगत विवरणहरूको सुरक्षामा सचेत रहन आग्रह गरिएको छ ।