नेपालको व्यावसायिक क्षेत्रमा पछिल्लो समय आर्थिक संकट र चरम तरलता अभावका कारण कयौँ ठूला व्यापारिक घरानाहरू धराशायी भइरहेका बेला, आफ्नो व्यावसायिक साम्राज्यलाई अस्वाभाविक रूपमा फैलाउन खोज्ने एक विवादित व्यवसायी पूर्ण रूपमा टाट पल्टिएका छन्। नयाँ-नयाँ व्यवसायहरू खोल्ने, तिनकै धितोमा बैंकहरूबाट पटक-पटक अर्बौँ रुपैयाँ कर्जा लिने र उक्त कर्जालाई व्यक्तिगत स्वार्थमा दुरुपयोग गर्ने नीति अख्तियार गर्दै आएका गुण ग्रुपका अध्यक्ष राजेन्द्र शाक्य अन्ततः आर्थिक रूपमा टाट पल्टिएका हुन्। शाक्यद्वारा सञ्चालित र कुनै समय नेपाली आकाशमा बलियो उपस्थिति जनाएको गुण एयरलाइन्स लिमिटेड अहिले चरम आर्थिक संकटपछि पूर्ण रूपमा बन्द हुने अवस्थामा पुगेको छ। यसै सिलसिलामा, निजी क्षेत्रको अग्रणी वित्तीय संस्था प्रभु बैंक लिमिटेडले गुण एयरलाइन्सले लिएको ऋण भुक्तानी नगरेको भन्दै ३५ दिनभित्र सम्पूर्ण सावाँ-ब्याज चुक्ता नगरे दुईवटा जहाजसहित यसको अन्य महत्वपूर्ण सम्पत्ति लिलामी गर्ने भन्दै कडा सार्वजनिक सूचना जारी गरेको छ। गुण एयरलाइन्सले विगतमा सिम्रिक एयरलाइन्सबाट दुईवटा जहाज खरिद गर्ने क्रममा प्रभु बैंकबाट ठूलो परिमाणमा व्यावसायिक ऋण लिएको थियो। तर, ती जहाजहरू व्यावसायिक रूपमा पूर्ण क्षमतामा सञ्चालनमा नआउँदै कम्पनी टाट पल्टिएपछि बैंकले आफ्नो लगानी सुरक्षित गर्न लिलामीको प्रक्रिया अघि बढाएको हो।

व्यवसायी राजेन्द्र शाक्यले गुण एयरलाइन्सबाहेक आफूद्वारा सञ्चालित अन्य विभिन्न चारवटा व्यवसायका लागिसमेत प्रभु बैंकबाट सवा अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको ऋण लिएका थिए। लामो समयसम्म उक्त ऋणको ब्याज र किस्ता भुक्तानी नगरेपछि बैंकले ३५ दिने अन्तिम म्याद दिँदै कर्जा चुक्ता गर्न सूचना निकालेको हो। प्रभु बैंकले सार्वजनिक गरेको उक्त सूचनामा शाक्यद्वारा सञ्चालित लक्जरी ताज होटल, बहुआयामिक बिजनेस कम्प्लेक्स, गुण एयरलाइन्सका दुईवटा जहाज र अन्नपूर्ण ब्रोडकास्ट मिडिया प्रा.लि. को नाममा रहेको धितो सुरक्षण सम्पत्तिको ऋण तत्काल चुक्ता गर्न भनिएको छ। बैंकले तोकिएको ३५ दिनको समयसीमा भित्र सम्पूर्ण बक्यौता कर्जा भुक्तानी नभएमा प्रचलित बैंक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन र धितो लिलामी सम्बन्धी कानुनी प्रावधान अनुसार उक्त सम्पूर्ण चल-अचल सम्पत्ति लिलाम बिक्री गरेर आफ्नो कर्जा असुलउपर गर्ने स्पष्ट चेतावनी दिएको छ। शाक्यले यसअघि अन्नपूर्ण ब्रोडकास्ट मिडिया (अन्नपूर्ण पोस्ट् टेलिभिजन) का लागि लिएको ठूलो परिमाणको ऋणसमेत लामो समयदेखि तिरेका थिएनन्। तर, यस प्रकरणमा सबैभन्दा अचम्मको र संदेहास्पद कुरा के छ भने, शाक्यको नाम कर्जा सूचना केन्द्रको कालोसूचीमा पर्दा र उनको पुरानो ऋण खराब कर्जामा परिणत हुँदासमेत प्रभु बैंकको तत्कालीन व्यवस्थापनले उनलाई नियम विपरीत ‘ऋणमाथि ऋण’ थप्दै गइरहेको थियो।

धितोको मूल्याङ्कनभन्दा बढी र कालोसूचीमा परेका व्यक्तिलाई पुनः कर्जा प्रवाह गरिएको यो रहस्यमयी तथ्यले बैंकिङ क्षेत्रमा ठूलो बेथिति उजागर गरेको छ। व्यवसायी शाक्यले बैंकको पुरानो ब्याज भुक्तानी गर्न नसकेपछि प्रभु बैंकका तत्कालीन प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) अशोक शेरचनले बैंकिङ मर्यादा र राष्ट्र बैंकको नियम धज्जी उडाउँदै एउटा फरक र गुप्त बाटोबाट शाक्यलाई थप २५ करोड रुपैयाँ कर्जा प्रवाह गरेका थिए। पुरानो ऋण लुकाउन र नयाँ कर्जा दिएर ब्याज मिलान गर्ने यो गैरकानुनी खेल बाहिरिएपछि प्रभु बैंकका तत्कालीन शक्तिशाली सीईओ अशोक शेरचन बैंकिङ कसूर र वित्तीय अपराधको गम्भीर अनुसन्धानको घेरामा तानिएका थिए। शाक्यको व्यापारिक साम्राज्यको कुरा गर्दा, काठमाडौँको मुटु दरबारमार्गमा अवस्थित बहुचर्चित ‘दरबार मल’ नामको अर्को ठूलो व्यावसायिक मलसमेत उनकै स्वामित्वमा रहेको छ। जहाँ उनले अत्याधुनिक मुभी हल (सिनेमा घर) समेत सञ्चालन गरिरहेका छन्। तर, अस्वाभाविक ऋण र खराब वित्तीय व्यवस्थापनका कारण उक्त बहुमूल्य दरबार मलसमेत अहिले लिलामीको सङ्कटपूर्ण अवस्थामा पुगेको छ। मलको ऋण चुक्ता गर्न सम्बन्धित बैंकहरूले पटक-पटक ताकेता र कानुनी सुचना जारी गरिसकेका छन्। लगातारको ताकेतापछि पनि कर्जा भुक्तानी हुन नसकेपछि बैंकले उक्त मललाई समेत लिलामी गरेर आफ्नो कर्जा असुल गर्ने अन्तिम तयारी गरिरहेको बुझिएको छ।

बैंकको वित्तीय स्रोत र सर्वसाधारणको निक्षेपलाई जथाभावी र गैरकानुनी रूपमा व्यक्तिगत प्रभावका आधारमा व्यवसायी शाक्यलाई प्रवाह गरिएको तथ्य सञ्चारमाध्यम र नियामक निकायमा बाहिरिएपछि नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरो (सीआईबी) ले यसमा कडा कदम चालेको थियो। सीआईबीको टोलीले तत्कालीन सीईओ अशोक शेरचनसहित बैंकका कयौँ उच्च अधिकारीहरूलाई नियन्त्रणमा लिएर बयान र अनुसन्धान सुरु गरेको थियो। सोही बयान र अनुसन्धानका क्रममा प्राप्त प्रमाणका आधारमा सीआईबीले व्यवसायी राजेन्द्र शाक्यलाई समेत गत असोज महिनामा पक्राउ गरेको थियो। केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरोको टोलीले शाक्यलाई प्रभु बैंकका तत्कालीन सीईओ अशोक शेरचनसँग जोडिएको बैंकिङ कसूर, कीर्ते धितो र मिलेमतोमा भएको वित्तीय घोटालाको मुद्दामा गहन अनुसन्धानका लागि हिरासतमा राखेको थियो। शेरचनमाथि लागेका विभिन्न बैंकिङ कसूर र वित्तीय अनियमितताका मुद्दाहरूमध्ये व्यवसायी राजेन्द्र शाक्य र उनको गुण ग्रुपलाई प्रवाह गरिएको गैरकानुनी कर्जाको विषय सबैभन्दा मुख्य कडीका रूपमा जोडिएको छ। कुनै समय नेपालको गहना र रियल स्टेट व्यवसायमा राज गरेका र पछि उड्डयन तथा मिडिया क्षेत्रमा आक्रामक रूपमा साम्राज्य फैलाउन खोजेका राजेन्द्र शाक्यको यो कङ्गाल र टाट पल्टिएको अवस्थाले वित्तीय अनुशासन उल्लङ्घन गर्दा र बैंकहरूसँगको अपवित्र गठबन्धनबाट व्यापार बढाउन खोज्दा कस्तो परिणाम भोग्नुपर्छ भन्ने कुराको एउटा ठूलो र गम्भीर पाठ नेपाली कर्पोरेट क्षेत्रलाई सिकाएको छ।