नेपालका १४ जीवन बीमा कम्पनीहरूको बीमा शुल्क १ खर्ब २० अर्बभन्दा बढी छ भन्दा फरक पर्दैन। नेपालको जीवन बीमा क्षेत्रले चालु आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ को १० महिनाको अवधिमा उल्लेख्य प्रगति हासिल गरेको छ। नेपाल बीमा प्राधिकरणले हालै सार्वजनिक गरेको पछिल्लो वित्तीय विवरणअनुसार वैशाख मसान्तसम्ममा सञ्चालनमा रहेका १४ वटा जीवन बीमा कम्पनीहरूले कुल १ खर्ब २० अर्ब ७१ करोड ६३ लाख रुपैयाँ बराबरको नवीकरण बीमा शुल्क आर्जन गरेका छन्। यो तथ्याङ्कले नेपाली बीमा बजारमा नागरिकहरूको विश्वास बढ्दै गएको र दीर्घकालीन बचतको माध्यमका रूपमा जीवन बीमाको महत्त्व स्थापित हुँदै गएको सङ्केत गर्दछ।
प्राधिकरणको विवरणअनुसार गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा यस वर्ष जीवन बीमा कम्पनीहरूको नवीकरण शुल्क आर्जनमा १०.३१ प्रतिशतको सकारात्मक वृद्धि देखिएको छ। गत आर्थिक वर्षको १० महिनाको अवधिमा कम्पनीहरूले १ खर्ब ९ अर्ब ४३ करोड १४ लाख रुपैयाँ मात्र नवीकरण शुल्क सङ्कलन गरेका थिए। बीमा कम्पनीहरूले आफ्नो व्यवसाय विस्तार गर्ने क्रममा हरेक वर्ष नयाँ पोलिसी जारी गर्ने सङ्ख्यामा वृद्धि भइरहेको छ, जसको प्रत्यक्ष प्रभाव नवीकरण शुल्क सङ्कलनमा परेको हो। समयमै बीमा शुल्क नवीकरण गर्ने प्रवृत्तिले एकातिर बीमितहरूको सुरक्षा कवचलाई निरन्तरता दिएको छ भने अर्कातिर जीवन बीमा कम्पनीहरूको कोषमा समेत बलियो आधार तयार पारेको छ।
समीक्षा अवधिमा बजार हिस्साका आधारमा हेर्दा नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्स र लाइफ इन्स्योरेन्स कर्पोरेशन (एलआईसी) नेपालले सबैभन्दा धेरै नवीकरण बीमा शुल्क सङ्कलन गरी आफ्नो प्रभुत्व कायम राखेका छन्। तर, प्रतिशतका आधारमा वृद्धि दर हेर्ने हो भने राष्ट्रिय जीवन बीमा कम्पनी र आइएमई लाइफ इन्स्योरेन्सले अरूभन्दा उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेका छन्।
चालु आर्थिक वर्षको वैशाख मसान्तसम्मको विवरणअनुसार नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्सले ३२ अर्ब २ करोड ७६ लाख रुपैयाँ नवीकरण शुल्क आर्जन गरी शीर्ष स्थानमा कायम रहेको छ। त्यसैगरी, एलआईसी नेपालले १४ अर्ब ७ करोड ६३ लाख रुपैयाँ, नेशनल लाइफ इन्स्योरेन्सले १३ अर्ब ९८ करोड ५० लाख रुपैयाँ र हिमालयन लाइफ इन्स्योरेन्सले १२ अर्ब ५९ करोड २६ लाख रुपैयाँ नवीकरण बीमा शुल्क सङ्कलन गरेका छन्। यी कम्पनीहरूको बलियो उपस्थिति-ले जीवन बीमा बजारको ठूलो हिस्सा ओगटेको पुष्टि हुन्छ।
त्यसैगरी, अन्य कम्पनीहरूको वित्तीय अवस्था पनि उत्साहजनक देखिएको छ। सरकारी स्वामित्वको राष्ट्रिय जीवन बीमा कम्पनीको नवीकरण बीमा शुल्क आर्जन १८.२६ प्रतिशतले बढेर ९ अर्ब १ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यसैगरी, सूर्यज्योति लाइफ इन्स्योरेन्सले १२.७४ प्रतिशतको वृद्धिसहित ७ अर्ब ४ करोड, एशियन लाइफ इन्स्योरेन्सले ९.११ प्रतिशतको वृद्धिसहित ६ अर्ब ७ करोड, सिटिजन लाइफ इन्स्योरेन्सले १५.६२ प्रतिशतको वृद्धिसहित ४ अर्ब ५७ करोड, सानिमा रिलायन्स लाइफ इन्स्योरेन्सले १४.५३ प्रतिशतको वृद्धिसहित ४ अर्ब ३५ करोड र मेट लाइफ इन्स्योरेन्सले ८.३९ प्रतिशतको वृद्धिसहित ४ अर्ब २० करोड रुपैयाँ सङ्कलन गरेका छन्।
साथै, आइएमई लाइफ इन्स्योरेन्सको नवीकरण शुल्क २२.८२ प्रतिशतले बढेर ३ अर्ब ५७ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। प्रभु महालक्ष्मी लाइफ इन्स्योरेन्सको १४.४२ प्रतिशतले वृद्धि भई ३ अर्ब ३० करोड, रिलायबल नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्सको १८.३६ प्रतिशतले वृद्धि भई ३ अर्ब २९ करोड र सन नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्सको १७.२९ प्रतिशतले वृद्धि भई २ अर्ब ५९ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।
जीवन बीमा क्षेत्रमा देखिएको यो वृद्धिले आर्थिक गतिविधिमा चलायमान ल्याउन मद्दत पुर्याएको छ। जीवन बीमा कम्पनीहरूले सङ्कलन गरेको यस्तो ठूलो रकम लामो अवधिको लगानीका रूपमा रहने गर्दछ। बीमितहरूले आफ्नो भविष्यको आर्थिक सुरक्षाका लागि बीमा गराउने र त्यसलाई निरन्तरता दिने प्रक्रियाले मुलुकको अर्थतन्त्रको पुँजी निर्माणमा सहयोग पुग्छ। विशेषगरी, बीमा दाबी भुक्तानी समयमै गर्ने र सेवा प्रवाहलाई डिजिटल तथा सहज बनाउने कम्पनीहरूको प्रयासले गर्दा नै बीमितहरूले पोलिसी नवीकरणमा चासो देखाएका हुन्।
प्राधिकरणले पछिल्लो समय बीमा कम्पनीहरूलाई सुशासित र पारदर्शी बनाउन अपनाएका विभिन्न नीतिगत सुधारहरूले पनि यसमा भूमिका खेलेका छन्। बजारमा प्रतिस्पर्धा बढेसँगै कम्पनीहरूले आफ्नो सेवा-सुविधालाई परिष्कृत गर्दै लगेका छन्। यद्यपि, १० महिनाको अवधिमा १० प्रतिशतभन्दा बढीको वृद्धि हुनु आफैँमा सकारात्मक भए पनि यसलाई अझै फराकिलो बनाउनुपर्ने चुनौती बाँकी नै छ। नेपालको कुल जनसङ्ख्याको तुलनामा जीवन बीमाको दायरा अझै पनि पूर्ण रूपमा पुग्न सकेको छैन। दुर्गम भेगका नागरिकहरूमा बीमाको पहुँच पुर्याउन सकेमा मात्रै वास्तविक अर्थमा वित्तीय साक्षरता र सुरक्षाको प्रत्याभूति हुन सक्ने विज्ञहरू बताउँछन्।
समग्रमा, चालु आर्थिक वर्षको १० महिनामा देखिएको यो प्रगतिले नेपाली जीवन बीमा क्षेत्रको सुदृढ आधारलाई दर्शाउँछ। कम्पनीहरूले आफ्नो बजार विस्तार र बीमितहरूको विश्वास जित्ने कार्यलाई निरन्तरता दिइरहेका छन्। यस्तो वृद्धिले एकातिर कम्पनीहरूको व्यावसायिक क्षमता बढाएको छ भने अर्कोतिर बीमा बजारको समग्र विकासमा टेवा पुर्याएको छ। आगामी दिनमा बजारको प्रतिस्पर्धा, नयाँ योजनाहरू र बीमितहरूको बढ्दो चेतनाका कारण जीवन बीमाको नवीकरण शुल्क आर्जन अझै बढ्ने र यसले मुलुकको अर्थतन्त्रलाई दीर्घकालीन रूपमा बलियो बनाउने अपेक्षा गर्न सकिन्छ। सचेत भया !
