गत वर्षको भदौ २३ र २४ गते भएको ‘जेनजी’ आन्दोलन तथा त्यसपछि असोज महिनामा परेको अविरल वर्षासँगै आएको बाढी–पहिरोका कारण निर्जीवन बीमा कम्पनीहरूमा ठूलो परिमाणमा दाबी भुक्तानी परेपछि त्यसको प्रत्यक्ष असर चालु आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ को वित्तीय अवस्थामै देखिएको छ। तेस्रो त्रैमाससम्म आइपुग्दा अधिकांश निर्जीवन बीमा कम्पनीहरूको नाफामा उल्लेख्य गिरावट आएको तथ्य सार्वजनिक वित्तीय विवरणहरूले पुष्टि गरेका छन्। जोखिम व्यवस्थापन, दाबी भुक्तानी क्षमता, प्रिमियम संकलन र लगानी प्रतिफलबीचको सन्तुलन बिग्रँदा बीमा व्यवसायको समग्र लाभप्रदता दबाबमा परेको देखिन्छ।
नेपालमा सञ्चालनमा रहेका १४ निर्जीवन बीमा कम्पनीहरूले सार्वजनिक गरेको वित्तीय विवरणअनुसार गत वर्षको तुलनामा चालु आर्थिक वर्षको तेस्रो त्रैमाससम्ममा कुल नाफा ४७.२३ प्रतिशतले घटेको छ। गत आर्थिक वर्षको यही अवधिमा यी कम्पनीहरूले जम्मा २ अर्ब ४१ करोड ३ लाख रुपैयाँ नाफा आर्जन गरेका थिए भने चालु वर्षको सोही अवधिमा नाफा घटेर १ अर्ब २७ करोड १९ लाख रुपैयाँमा सीमित भएको छ। यो गिरावट सामान्य चक्रिय उतारचढाव मात्र नभई असाधारण घटनाहरूबाट उत्पन्न वित्तीय दबाबको परिणामका रूपमा विश्लेषण गर्न सकिन्छ।
बीमा उद्योगमा नाफा घट्नुको मुख्य कारण दाबी भुक्तानीमा भएको अस्वाभाविक वृद्धि हो। ‘जेनजी’ आन्दोलनका क्रममा विभिन्न भौतिक संरचना, सवारी साधन, व्यवसायिक सम्पत्ति तथा अन्य बीमित सम्पत्तिमा ठूलो क्षति पुगेको थियो। नेपाल बीमा प्राधिकरणको तथ्यांकअनुसार उक्त आन्दोलनका कारण मात्रै ३ हजार ३५५ वटा दाबी दर्ता भएका थिए, जसको कुल रकम २३ अर्ब ३८ करोड ११ लाख रुपैयाँ पुगेको थियो। यति ठूलो परिमाणमा एकैपटक दाबी परेपछि बीमा कम्पनीहरूको नगद प्रवाह, आरक्षित कोष र पुनर्बीमा व्यवस्थापनमा ठूलो दबाब सिर्जना भएको थियो।
यसैगरी असोज १८ गतेदेखि देशभर परेको अविरल वर्षा र त्यसबाट उत्पन्न बाढी–पहिरोका कारण थप ४ अर्ब १९ करोड रुपैयाँ बराबरको दाबी परेको थियो। प्राकृतिक विपत्तिबाट उत्पन्न हुने दाबीहरू प्रायः उच्च परिमाणमा हुने भएकाले कम्पनीहरूको जोखिम वहन क्षमता कमजोर हुने अवस्थामा अझ बढी असर पार्ने गर्दछ। यी दुई प्रमुख घटनाले बीमा उद्योगलाई एकै आर्थिक वर्षभित्र दोहोरो झट्का दिएको स्पष्ट देखिन्छ।
तेस्रो त्रैमाससम्मको तथ्यांक हेर्दा अधिकांश कम्पनीहरूको नाफा घटेको मात्र होइन, केही कम्पनीहरू घाटामा समेत गएका छन्। युनाइटेड अजोड इन्स्योरेन्स र नेशनल इन्स्योरेन्सले सो अवधिमा घाटा व्यहोरेका छन्। युनाइटेड अजोड इन्स्योरेन्स ६ करोड ९७ लाख रुपैयाँ घाटामा पुगेको छ भने नेशनल इन्स्योरेन्स १७ करोड ६४ लाख रुपैयाँ घाटामा रहेको छ। नेशनल इन्स्योरेन्स अघिल्लो वर्ष पनि घाटामा रहेकाले यसको वित्तीय स्वास्थ्यमा निरन्तर चुनौती देखिएको छ।
कम्पनीगत रूपमा हेर्दा आईजिआई प्रुडेन्सियल इन्स्योरेन्सको नाफा सबैभन्दा धेरै प्रभावित भएको छ। कम्पनीको नाफा ९९.८३ प्रतिशतले घटेर लगभग शून्य अवस्थामा पुगेको छ। चालु आर्थिक वर्षको चैत मसान्तसम्ममा कम्पनीले जम्मा ४ लाख ३८ हजार रुपैयाँ नाफा आर्जन गरेको छ, जुन गत वर्षको सोही अवधिको २६ करोड ५१ लाख रुपैयाँको तुलनामा अत्यन्तै न्यून हो। यसले देखाउँछ कि उच्च दाबी भुक्तानीले कम्पनीको आम्दानी संरचनालाई लगभग पूर्ण रूपमा खाएको छ।
कम्पनीका नायब प्रमुख कार्यकारी अधिकृत शरण रेग्मीले ‘जेनजी’ आन्दोलनकै कारण दाबी अत्यधिक बढेको र त्यसैले नाफामा प्रत्यक्ष असर परेको बताएका छन्। उनका अनुसार अन्य संरचनात्मक वा सञ्चालनगत समस्या खासै नरहेको र प्रमुख कारण यही असाधारण दाबी भुक्तानी नै रहेको छ। यसले उद्योगभरि नै समान प्रकारको दबाब रहेको संकेत गर्दछ।
सिद्धार्थ प्रिमियर इन्स्योरेन्सको अवस्था पनि निकै प्रभावित देखिन्छ। कम्पनीले चालु आर्थिक वर्षको चैतसम्ममा ४ करोड १ लाख ३४ हजार रुपैयाँ मात्र नाफा कमाएको छ, जबकि गत वर्ष सोही अवधिमा ४५ करोड ३६ लाख रुपैयाँ नाफा कमाएको थियो। यसरी कम्पनीको नाफा ९१.१५ प्रतिशतले घटेको छ। कम्पनीले पनि ‘जेनजी’ आन्दोलनलाई नाफा घट्नुको मुख्य कारण मानेको छ।
एनएलजी इन्स्योरेन्सको नाफा पनि उल्लेख्य रूपमा घटेको छ। गत वर्षको १२ करोड ३३ लाख रुपैयाँ नाफा घटेर चालु वर्षमा ३ करोड ४८ लाख रुपैयाँमा झरेको छ, जुन ७१.७८ प्रतिशतको गिरावट हो। शिखर इन्स्योरेन्सको नाफा ८०.२३ प्रतिशतले घटेको छ भने सानिमा जिआईसीको नाफा ७८.०१ प्रतिशतले घटेको छ। यी सबै तथ्यांकहरूले उद्योगमा व्यापक स्तरमा नाफा घटेको पुष्टि गर्छन्।
हिमालयन एभरेष्ट इन्स्योरेन्स, सगरमाथा लुम्बिनी इन्स्योरेन्स, नेपाल इन्स्योरेन्स, नेको इन्स्योरेन्स र राष्ट्रिय बीमा कम्पनी जस्ता ठूला कम्पनीहरूको नाफामा पनि उल्लेख्य गिरावट आएको छ। यद्यपि यी कम्पनीहरू अझै नाफामा छन्, तर अघिल्लो वर्षको तुलनामा क्रमशः ६६.७३ प्रतिशत, ४७.१३ प्रतिशत, ४०.५९ प्रतिशत, ५५.६१ प्रतिशत र २६.९७ प्रतिशतले नाफा घटेको छ। यसले उद्योगभरि नै नाफामा व्यापक गिरावट आएको स्पष्ट संकेत दिन्छ।
यद्यपि सबै कम्पनीहरूमा नकारात्मक प्रभाव मात्रै परेको छैन। प्रभु इन्स्योरेन्सले भने ५.६३ प्रतिशत नाफा वृद्धि गरेको छ। कम्पनीले गत वर्ष २० करोड २ लाख रुपैयाँ नाफा कमाएकोमा चालु वर्षमा २१ करोड १५ लाख रुपैयाँ नाफा कमाएको छ। यस्तो प्रतिकूल परिस्थितिमा पनि केही कम्पनीले सकारात्मक नतिजा देखाउनु उनीहरूको जोखिम व्यवस्थापन रणनीति, पुनर्बीमा व्यवस्था तथा प्रिमियम संकलनको गुणस्तर सुदृढ रहेको संकेतका रूपमा लिन सकिन्छ।
ओरियन्टल इन्स्योरेन्सले पनि उल्लेखनीय सुधार देखाएको छ। कम्पनीले चैत मसान्तसम्म ३० करोड ६६ लाख रुपैयाँ नाफा कमाएको छ, जबकि अघिल्लो वर्ष सोही अवधिमा १३ करोड ८३ लाख रुपैयाँ घाटामा रहेको थियो। यसले कम्पनीले जोखिम व्यवस्थापनमा प्रभावकारी रणनीति अपनाएको वा पुनर्बीमा संरचना सुदृढ बनाएको हुनसक्ने संकेत गर्छ।
बीमा उद्योगमा दाबी भुक्तानी बढ्नु स्वाभाविक जोखिमको हिस्सा भए पनि एकै समयमा यति ठूलो परिमाणमा दाबी आउनु असाधारण अवस्था हो। यस्तो अवस्थामा कम्पनीहरूले आफ्नो पुनर्बीमा सम्झौता, आरक्षित कोष तथा पूँजी पर्याप्तताको आधारमा जोखिम व्यवस्थापन गर्नुपर्ने हुन्छ। यदि पुनर्बीमा व्यवस्था प्रभावकारी भएन भने कम्पनीहरूमा नगद अभाव, दाबी भुक्तानी ढिलाइ तथा वित्तीय अस्थिरता देखिन सक्छ।
नेपालको सन्दर्भमा बीमा उद्योग अझै विकासको चरणमा रहेकाले यस्तो ठूलो झट्काले दीर्घकालीन प्रभाव पार्न सक्छ। प्रिमियम संकलनको आधार विस्तार, जोखिम विविधीकरण, पुनर्बीमा सुदृढीकरण तथा प्रविधिको प्रयोगमार्फत दाबी व्यवस्थापन प्रणाली सुधार गर्नुपर्ने आवश्यकता यस घटनाले थप स्पष्ट पारेको छ।
यसैबीच नियामक निकाय नेपाल बीमा प्राधिकरणको भूमिका पनि महत्वपूर्ण बन्दै गएको छ। दाबी भुक्तानीमा पारदर्शिता, कम्पनीहरूको पूँजी पर्याप्तता, पुनर्बीमा व्यवस्थापन तथा जोखिम मूल्यांकनमा कडाइ नगरेसम्म यस्ता घटनाबाट उद्योगलाई जोगाउन कठिन हुने देखिन्छ। प्राधिकरणले कम्पनीहरूलाई पर्याप्त आरक्षित कोष राख्न, जोखिम मूल्यांकन सुधार गर्न तथा आपतकालीन व्यवस्थापन योजना तयार गर्न निर्देशन दिनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।
बीमा कम्पनीहरूको नाफा घट्नुले शेयर बजारमा समेत प्रभाव पार्न सक्छ। लगानीकर्ताहरूले कम्पनीहरूको वित्तीय प्रदर्शनलाई ध्यानमा राखेर लगानी निर्णय गर्ने भएकाले नाफा घट्दा शेयर मूल्यमा दबाब आउन सक्छ। यसले पूँजी बजारको समग्र मनोबलमा पनि असर पार्ने सम्भावना हुन्छ।
साथै, बीमा उद्योगमा नाफा घट्दा भविष्यमा प्रिमियम दरमा समेत प्रभाव पर्न सक्छ। यदि कम्पनीहरूले घाटा पूर्ति गर्न प्रिमियम दर बढाए भने त्यसले सेवाग्राहीमाथि अतिरिक्त भार पर्न सक्छ। त्यसैले सन्तुलित नीति आवश्यक हुन्छ, जसले कम्पनीको वित्तीय स्वास्थ्य पनि जोगाओस् र सेवाग्राहीलाई पनि अनावश्यक भार नपरोस्।
दीर्घकालीन रूपमा हेर्दा यस्ता घटनाहरूले बीमा उद्योगलाई अझ परिपक्व बन्न प्रेरित गर्न सक्छन्। जोखिम मूल्यांकन, डेटा विश्लेषण, आपतकालीन तयारी तथा पुनर्बीमा रणनीतिमा सुधार ल्याउन सकेमा भविष्यमा यस्ता झट्काबाट उद्योगलाई जोगाउन सकिन्छ। साथै डिजिटल प्रविधिको प्रयोगमार्फत दाबी प्रक्रिया छिटो, पारदर्शी र प्रभावकारी बनाउन सकिन्छ।
अन्ततः ‘जेनजी’ आन्दोलन र बाढी–पहिरो जस्ता घटनाहरूले नेपालको निर्जीवन बीमा उद्योगलाई गम्भीर चुनौती दिएको छ। नाफामा आएको ४७ प्रतिशतभन्दा बढी गिरावट केवल संख्यात्मक तथ्य मात्र होइन, यो उद्योगको वर्तमान अवस्था र भविष्यका लागि चेतावनी पनि हो। यदि यसबाट पाठ सिकेर आवश्यक सुधार गरियो भने उद्योग अझ सुदृढ बन्न सक्छ। अन्यथा यस्ता घटनाहरूले बारम्बार उद्योगलाई कमजोर बनाउने जोखिम कायम रहनेछ।
